Kıdem Tazminatı Hesaplamasında Kapsama Neler Girer?

  1. Ana Sayfa
  2. Kıdem Tazminatı Hesaplamasında Kapsama Neler Girer?

Kıdem Tazminatı Hesaplamasında Kapsama Neler Girer?

İşçi alacaklarından İhbar ve Kıdem tazminatlarının hesabında dikkate alınması gereken aylık ücret hesabı diğer işçilik alacaklarından farklı kalemleri ihtiva ettiğinden temel alınacak günlük ücretin hesabı da farklılık göstermektedir. 4857 sayılı İş Kanunu Kıdem Tazminatına ilişkin bir düzenleme getirmemiştir. Kıdem tazminatı ve tazminat hesaplamasında esas alınması gereken ücrete ilişkin yasal dayanak 1475 sayılı eski İş Kanununun halen yürürlükte bulunan 14. maddesidir. Bu maddenin ilgili fıkralarına göre Kıdem Tazminatı;

– Son ücret üzerinden hesaplanmalıdır,

– Hesaplamada işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve yasadan doğan menfaatler dikkate alınır,

– Toplu İş Sözleşmeleri ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı en yüksek Devlet memuruna ödenecek emekli ikramiyesinin bir yıllık kıdeme isabet eden miktarını geçemez. Her yıl Devlet tarafından belirlenen Kıdem Tazminatı Tavanı aşılamaz.

1- SON ÜCRETTEN NE ANLAMAK LAZIMDIR ?

4857 sayılı İş Kanununun 32. maddesi ücreti “bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır” şeklinde tanımlamıştır. Buna göre, iş akdinin kıdem tazminatına hak kazanılacak şekilde işçi veya işveren tarafından feshedildiği gün işverenin işçiye ödediği yahut ödemesi gereken ücret son ücrettir ve aylık ücret uygulaması bulunan iş yerlerinde kural olarak kıdem ve ihbar tazminatına esas alınması gereken ücret de bu bir aylık ücretin bir güne isabet eden kısmıdır. Bir günlük ücret mevcut takvim ayı 28, 29 veya 31 gün olsa dahi günlük ücret 30’a bölünerek bulunur.

Aylık ücretin sabit olmadığı durumlarda yani; parça başı, akort, götürü veya yüzde usulü ile çalışılması durumunda işçinin hak kazandığı son bir yıllık ücretin o süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle bulunan ücret kıdem ve ihbar tazminatına esas alınacak çıplak ücrettir. Böyle durumlarda ise bir günlük ücret hesabında bir yıllık kazançlar 365’e bölünmek suretiyle günlük ücret bulunur.

İş akdinin feshi tarihinden geriye doğru bir yıl içinde işçinin ücretine zam yapılmış ise, akdin feshi tarihi ile zammın yapıldığı tarih arasındaki hak kazanılan ücret toplamları, o süre içinde çalışılan günlere bölünerek bulunur. İşçinin çalışmadığı halde ücretini aldığı hafta tatili ve diğer tatil günleri, çalışılmış günler hesabında dikkate alınmalıdır.

Toplu iş sözleşmesi veya hizmet sözleşmelerinde kıdem tazminatına esas alınacak 30 günlük ücret arttırılabilir. Örneğin 40 günlük ücret üzerinden ödenebilir. Ancak bu artış sonucu hesaplanan tutar her yıl açıklanan Kıdem Tazminatı Tavanını geçemez. Kıdem Tazminatı Tavanı her yıl veya yılda iki defa Devlet yetkili kurumlarınca açıklanmaktadır.

Ücretsiz izinde geçen süreler kıdem tazminatı hesabında kıdeme eklenmez, çalışılmış süreden sayılmaz.

2- İŞÇİYE SAĞLANMIŞ OLAN PARA VE PARA İLE ÖLÇÜLMESİ MÜMKÜN AKDİ VE KANUNDAN DOĞAN MENFAATLER:

Kıdem ve İhbar Tazminatlarına esas alınacak giydirilmiş brüt ücretin bulunmasında çıplak ücretten sonraki en önemli ve en belirsiz olan kısmı burasıdır. Bir işçi bordrosunu inceleyerek çıplak brüt ücretini görebilir, işe giriş ve çıkış tarihlerini de dikkate alarak Kıdem ve İhbar Tazminatlarını hesaplayabilir, ancak yıllık olarak sağlanan ücret dışı menfaatler, ödemeler mevcutsa Kıdem ve İhbar Tazminatını hesaplamak bir uzmanın işidir. Şu hemen belirtmek gerekir ki, ücretin “giydirilmiş” kısmı genellikle bordrolarda yer almaz, işverence yapılacak Kıdem ve İhbar Tazminatı hesaplamalarında da genellikle dikkate alınmaz. Bu ise işçinin menfaatlerini zayi edicidir ve Tazminatlarının düşük hesaplanması sonucunu doğurmaktadır.

Giydirilmiş brüt ücrete dahil edilecek olan menfaatler, ödemeler için Yargıtay uygulamalarında bazı temel ilkeler oluşturulmuştur. Bu ilkeler;

– Menfaatlerin, ödemelerin devamlılık arz etmesi, arızi ödemeler olmaması,
– Menfaatlerin, ödemelerin kesinlik arz etmesi,
– Menfaatlerin işin gereği olarak, iş yerinde kullanılmak üzere verilmemiş olması gerekmektedir.

Hemen aşağıda saydığımız, işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler sınırlı olmayıp, yapılan işin özelliğine, iş sözleşmesinde mevcut düzenlemelere göre bunlardan farklı menfaatler ve ödemeler de mevcut olabilir. Yeter ki işveren her sene bu tür ödemeleri işçisine yapıyor ve devamlılık arz ediyor olsun.

EĞİTİM YARDIMI – İşveren tarafından karşılanıyor ve devamlılık arz ediyorsa

YEMEK YARDIMI – İşverence iş yerinde işçilere sağlanan yemek, yahut dışarıda yemelerine imkan sunan yemek çeki veya aylık olarak ödenen yemek yardımı, giydirilmiş brüt ücretin hesabında dikkate alınması gereken yardımlardandır. Yemek yardımı işçiye fiilen çalıştığı günler için ödenmekte olup, bu yardımın aylık toplam miktarı 30’a bölünmek suretiyle kıdem ve ihbar tazminatına esas giydirilmiş günlük brüt ücret hesabında dikkate alınır.

YAKACAK YARDIMI – İşveren tarafından karşılanıyor ve devamlılık arz ediyorsa

YOL – ULAŞIM YARDIMI – Bu yardım da yemek yardımında olduğu gibi sadece fiilen çalışılan günler için işçinin iş yerine geliş gidişini temin amacıyla işveren tarafından sağlanan araç yahut aylık olarak ödenen yol ücreti / verilen otobüs kartı yardımıdır ve kıdem tazminatına esas alınacak giydirilmiş brüt ücretin hesaplanmasında aylık miktarı ve günlük miktarı hesaplanır.

LOJMAN TAHSİSİ – KİRA YARDIMI – İşveren tarafından yapılan aylık yardım tutarı, eğer konut işveren tarafından sağlanıyorsa rayiç kira bedeli tespit edilerek günlük brüt miktarı bulunarak giydirilmiş brüt ücrete eklenir.

BAYRAM HARÇLIĞI – İş akdinin feshi tarihinden itibaren geriye doğru 1 yıllık süre içinde ödenen bayram harçlıkları toplamının bir güne isabet eden brüt tutarı bulunarak hesaplanır.

AİLE YARDIMI – ÇOCUK ZAMMI – İşveren tarafından karşılanıyor ve devamlılık arz ediyorsa

SÜT – YOĞURT PARASI – Devamlılık arz etmesi gerekir.

AYDINLATMA – YAKIT – SU BEDELİ – İşveren tarafından karşılanıyor ve devamlılık arz ediyorsa

SERVİS YARDIMI – İşveren tarafından karşılanıyor ve devamlılık arz ediyorsa

GİYİM YARDIMI  İş yerinde kullanılmak üzere verilmiş olan giysiler hariç olmak üzere, dışarıda kullanılacak giysi yardımlarının yıllık tutarlarının toplamından günlük brüt miktarı bulunarak hesaplanır.

KIDEM ÜCRETİ – İşçilerin iş yerindeki kıdemlerine göre genellikle T.İ.S. ile belirlenen ek ücretlerdir.

KASA TAZMİNATI – İşveren tarafından karşılanıyor ve devamlılık arz ediyorsa

AYAKKABI – HAVLU, SABUN YARDIMI – İşveren tarafından karşılanıyor ve devamlılık arzediyorsa

TEŞVİK PRİMİ – Araç gereç ve diğer malların yıllık satışlarından elde edilen tüm gelirlerin belli bir oranının çalışanlara dağıtılması nedeniyle arızi ödeme olarak nitelendirilemeyeceğine bu sebeple giydirilmiş brüt ücret hesabında dikkate alınması gerektiğine dair gerek akademik çalışmalar gerekse Yargıtay  kararları bulunmaktadır.

İKRAMİYELER – Çalışılan son yıl içinde ödenen ikramiye tutarları toplamının bir güne isabet eden brüt miktar bulunarak hesaplanır.

İŞÇİYE SAĞLANAN ÖZEL SAĞLIK SİGORTASI YARDIMI – HAYAT SİGORTASI PRİM ÖDEMELERİ –İşveren tarafından karşılanıyor ve devamlılık arzediyorsa

PRİMLER – Satış elemanı olan ve hizmet sözleşmesine göre belirli bir ücret karşılığı çalışan işçiye ödenen ve bordrolarda belirtildiği şekilde her ay farklılık gösteren prim ödemeleri olabilir. Prim, belli bir miktarı aşan satışlarda miktarlara göre kademeli olarak artan oranlarda satış elemanına ödenen bir paradır. Yargıtayın, son yıllarda prim gelirinin genişletilmiş ücrete dahil  edileceğine dair kararları mevcuttur.

3- HER YIL BELİRLENEN KIDEM TAZMİNATI TAVANI AŞILAMAZ:

Toplu İş Sözleşmeleri ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı en yüksek Devlet memuruna (Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanına) ödenecek emekli ikramiyesinin bir yıllık kıdeme isabet eden miktarını geçemez. İşçinin giydirilmiş brüt ücretinin bir güne isabet eden kısmı hesaplandıktan sonra bu ücretin 30 ile çarpılması her 1 yıllık kıdem için hak etmiş olduğu brüt Kıdem tazminatını göstermektedir. Bu miktar ise Hazine ve Maliye Bakanlığının Genelge ile (ocak ve temmuz aylarında, yılda iki defa) açıkladığı tabloda gösterilen tutardan yüksek olamaz. Yüksek olduğu takdirde bu tablodaki miktarlar (üst sınır-tavan) uygulanmalıdır. Hesaplamada Devletin açıkladığı rakamın üstüne çıkılmamalıdır.